Traktor təkərlərinə düzgün qulluqla yanacağa qənaət edin və məhsuldarlığı artırın!
Traktorun minlərlə detalı olsa da, torpaqla birbaşa təmasda olan yeganə hissəsi təkərlərdir. Mühərrikin yaratdığı güc, transmissiyanın ötürdüyü hərəkət və texnikanın çəkisi məhz onlar vasitəsilə torpağa ötürülür. Buna görə də təkərlərin vəziyyəti yalnız onların xidmət müddətinə deyil, həm də yanacaq sərfiyyatına, dartma qüvvəsinə, torpağın qorunmasına və məhsuldarlığa birbaşa təsir göstərir.
Araşdırmalar göstərir ki, düzgün qulluq edilməyən təkərlərin istismar müddəti 30–50%, yanlış hava təzyiqi isə məhsuldarlığı 10–25% azalda bilər. Eyni zamanda düzgün seçilmiş hava təzyiqi yanacaq sərfiyyatını 5–15% azaltmağa kömək edir.
Təkərlər niyə bu qədər vacibdir?
Təkərlər traktorun performansını müəyyən edən əsas elementlərdən biridir. Onlar:
- Mühərrik gücünü torpağa ötürür;
- Dartma qabiliyyətini təmin edir;
- Torpaq sıxlaşmasını azaldır;
- Yanacaq sərfiyyatına təsir edir;
- Texnikanın sabitliyini və təhlükəsizliyini artırır.
Dartma qüvvəsi və patinaj
Protektor aşındıqda və ya hava təzyiqi düzgün olmadıqda təkərlər boş fırlanmağa başlayır. Bu hal aqrotexnikada patinaj (Wheel Slip) adlanır. ASABE standartlarına əsasən optimal patinaj sahə işlərində 8–12%, nəqliyyat zamanı isə 5–8% olmalıdır.
Patinaj normadan artıq olduqda yanacaq sərfiyyatı artır, transmissiyaya əlavə yük düşür, iş məhsuldarlığı azalır və təkərlər daha sürətlə aşınır. Məsələn, ağır şum və diskalama işlərində YTO NLY 1154E və ya YTO NLX 1404 kimi yüksək dartı qüvvəsinə malik güclü traktorların öz potensialını 100% göstərə bilməsi üçün təkərlərin patinaj dərəcəsi mütləq normada saxlanılmalıdır.
Hava təzyiqi niyə vacibdir?
Universal hava təzyiqi mövcud deyil. Təzyiq görülən işə, yükə və təkərin ölçüsünə uyğun seçilməlidir:
- Sahə işlərində: Adətən 0,8–1,2 bar təzyiq tövsiyə olunur. Bu, təmas sahəsini artırır, dartmanı yaxşılaşdırır və torpağın sıxlaşmasını azaldır.
- Yol hərəkətində: Təzyiq 1,4–2,0 bar olmalıdır. Aşağı təzyiqlə asfalt yolda hərəkət təkərin həddindən artıq qızmasına, qeyri-bərabər aşınmasına və karkasın zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Təzyiq necə düzgün ölçülməlidir?
Dəqiq nəticə almaq üçün təzyiq yalnız soyuq təkərlərdə və səhər saatlarında ölçülməlidir. İstehsalçının yük və hava təzyiqi cədvəlinə uyğun göstəricilər seçilməlidir. Nəzərə alın ki, iş zamanı qızmış təkərlərdə manometr 0,1–0,2 bar daha yüksək göstərə bilər.
Yanacaq sərfiyyatı və torpaq sıxlaşması
Həddindən artıq yüksək təzyiq təmas sahəsini azaldır və patinajı artırır. Çox aşağı təzyiq isə təkərin yan divarlarının həddindən artıq əyilməsinə, qızmasına və yuvarlanma müqavimətinin artmasına səbəb olur. Nəticədə mühərrik daha çox güc sərf edir. Bundan əlavə, yüksək təzyiq torpağın sıxlaşmasını artırır. Torpaq məsaməliliyinin azalması su və havanın hərəkətini zəiflədir, bitkilərin kök sistemi normal inkişaf etmir və məhsuldarlıq aşağı düşür.
Təkərin aşınması texnikanız haqqında nə deyir?
Təkərlərin aşınma forması texnikanın vəziyyəti haqqında mühüm məlumat verir:
- Mərkəzdə aşınma – yüksək hava təzyiqi.
- Kənarlarda aşınma – aşağı hava təzyiqi.
- Birtərəfli aşınma – təkərlərin bucaq tənzimlənməsində (razval/sxod) problem.
- Çatlar və protektor qopmaları – güclü patinaj və ya ağır istismar şəraiti.
Radial və diaqonal təkərlər
Radial təkərlər daha böyük təmas sahəsi yaradır, dartmanı artırır, torpaq sıxlaşmasını və yanacaq sərfiyyatını azaldır. Diaqonal təkərlər isə möhkəm yan divarlara malikdir və ağır istismar şəraiti üçün daha davamlı hesab olunur.
Mövsümi baxım
Payız mövsümünə başlamazdan əvvəl aşağıdakı məqamları yoxlamaq tövsiyə olunur:
- Hava təzyiqi və hava sızmaları
- Protektorun vəziyyəti (daş və digər yad cisimlərdən təmizlənməsi)
- Çat və deformasiyalar
- Təkər boltlarının möhkəmliyi
Texnika uzun müddət istifadə olunmayacaqsa, təkərlər yuyulmalı, kimyəvi qalıqlardan təmizlənməli və birbaşa günəş şüalarından qorunmalıdır.
Nəticə
Təkərlər traktorun ən vacib elementlərindən biridir. Düzgün hava təzyiqi, vaxtında texniki baxım və uyğun təkər seçimi yanacaq sərfiyyatını azaltmağa, torpağı qorumağa, texnikanın xidmət müddətini uzatmağa və nəticədə daha yüksək məhsuldarlıq əldə etməyə imkan verir.
Agritex MMC olaraq tövsiyə edirik ki, mövsüm başlamazdan əvvəl YTO traktorlarınızın və digər kənd təsərrüfatı texnikalarınızın təkərlərinin texniki vəziyyətini mütləq yoxlayın. Kiçik profilaktik tədbirlər gələcəkdə böyük xərclərin və gözlənilməz dayanma hallarının qarşısını almağın ən effektiv yoludur.
